Cây é còn có tên gọi khác là hương thảo, tiến thực, húng lông, húng quế long… Là một loài cây nhỏ sống hàng năm, thân phân nhánh ngay từ gốc tạo thành cây bụi cao từ 0,5-1m, thân vuông màu lục nhạt có lông thưa. Theo Đông y, hạt é có tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt, lợi cổ họng, giải nhiệt, thông tiện, thường dùng chữa ho khan, cổ họng sưng đau, đau mắt đỏ, nhức răng...
Lá é mọc đơn đối chéo chữ thập có hình bầu dục, dài 5 - 6cm, rộng 2 - 3cm, gốc tròn, đầu nhọn, mép khía răng, hai mặt đều có lông ở gân, vò ra thấy có mùi thơm của sả. Bộ phận dùng làm thuốc là cành, lá và hạt. Thân và lá thu hái khi cây chưa có hoa hoặc có ít nụ hoa; hạt lấy ở những quả già và tinh dầu cất từ lá. Thân và lá é có vị cay, mùi thơm, tính ấm, có tác dụng phát hãn, giải biểu, khu phong, lợi thấp, tán ứ, chỉ thống...
Dân gian hay dùng hạt é để làm mát và nhuận cơ thể bằng cách làm thức uống giải khát để trừ các bệnh nhiệt trong mùa hè như an thần, chống stress, thông nhuận đường ỉa, dịu thần kinh, cải thiện mỡ máu, góp phần quan yếu làm giảm nguy cơ các loại bệnh tim mạch, tăng áp huyết.
Một số bài thuốc từ cây é:
Chữa đau bụng, trướng bụng, ăn không tiêu: Cành lá é phơi khô, cắt nhỏ, 10-20g, hãm nước uống trong ngày.
Chữa táo bón: Hạt é (5-10g), ngâm vào 100ml nước ấm đến khi bên ngoài hạt có một lớp nhầy màu trắng bao quanh rất nhớt. Thêm đường, khuấy đều để uống.
Chữa cảm cúm, sốt, đau đầu: Lá é để tươi (20-30g), dùng riêng hoặc phối hợp với nhiều loại lá thơm khác như lá bưởi, lá chanh, cúc tần, hương nhu..., mỗi thứ 10g, nấu nước xông cho ra mồ hôi.
Chữa viêm lợi, chảy máu chân răng, tưa lưỡi: Lá é tươi rửa sạch, ép cùng với lớp vỏ lụa ở mặt trong vỏ cây sổ (lượng mỗi thứ 30g). Ngậm nhiều lần trong ngày.
Hỗ trợ điều trị viêm bàng quang, đái rắt, đái buốt: Tinh dầu é (3-6 giọt), pha với sirô và nước thành nhũ tương, uống trong ngày.
Lưu ý: Chỉ dùng hạt é ít ra một giờ trước hoặc sau khi dùng các loại thuốc uống khác, không dùng loại hạt này trong vòng một tuần trước khi sắp giải phẫu. ngoại giả, do hạt é khô có tính hút nước mạnh, nên nếu dùng không đủ nước, hạt é có thể trương nở gây tắc ruột. Ngoài ra, hạt é có tính nhuận trường cao, nữ giới có thai không nên dùng...
thầy thuốc Hoài Hương
