|
|
thầy thuốc xem xét phim chụp cắt lớp phổi trong khu cách ly tại một bệnh viện ở Vũ Hán hôm 3/2. Ảnh: National Geographic. |
National Geographic dẫn các nghiên cứu ban bố gần đây của Đại học Maryland, Đại học Michigan, tập san Kidney International... cho thấy nCoV giống SARS về mặt di truyền tới mức nó được WHO đặt tên là SARS-CoV-2. Theo đó khi virus tấn công có thể tác động tới quờ quạng thân thể người, không chỉ riêng phổi. Đó là điểm chung của virus corona truyền từ động vật sang người trước đây như SARS và MERS. Khác với họ hàng gây cảm lạnh thường nhật, các virus corona gây thương tổn cho nhiều cơ quan nội tạng, và nCoV không phải ngoại lệ.
Phổi
Với phần đông bệnh nhân, Covid-19 bắt đầu và chấm dứt ở phổi, bởi giống như cúm, các virus corona gây bệnh hô hấp. Chúng cốt lây lan khi người nhiễm bệnh ho hoặc hắt xì, làm bắn những giọt li ti chứa virus tới bất cứ ai xúc tiếp gần. Virus corona cũng gây các triệu chứng giống cúm. Bệnh nhân có thể bắt đầu triệu chứng như sốt và ho, tiến tới viêm phổi hoặc nặng hơn.
Theo phó giáo sư Matthew B. Frieman ở Trường Y của Đại học Maryland, virus corona mới hình như tuân theo mô hình của SARS. Trong những ngày đầu nhiễm bệnh, nCoV nhanh chóng xâm chiếm tế bào phổi. Các tế bào phổi chia thành hai nhóm, nhóm tạo dịch nhầy và nhóm có lông mao. Dịch nhầy giúp bảo vệ mô phổi trước mầm bệnh và bảo đảm phổi không bị khô. Tế bào có lông mao tập trung quanh dịch nhầy, làm sạch phấn hoa hoặc vi khuẩn.
Frieman giải thích, SARS thường lây và diệt tế bào có lông mao. Những tế bào này sau đó chết hàng loạt, lấp đầy đường thở của bệnh nhân cùng với mảnh vụn và dịch lỏng. Ông đặt giả thuyết điều rưa rứa cũng xảy ra nCoV. Đó là vì các nghiên cứu sớm nhất về Covid-19 cho thấy nhiều bệnh nhân bị viêm phổi ở cả hai bên, cùng với triệu chứng như thở gấp. Đó là khi hệ miễn nhiễm bắt đầu tác động ở giai đoạn hai. Bị khuấy động bởi sự xuất hiện của virus xâm nhập, thân chúng ta tăng cường chống lại mầm bệnh bằng cách lệnh cho tế bào miễn dịch đổ xô vào phổi để loại bỏ thương tổn và phục hồi mô phổi.
Khi hoạt động đúng cách, quá trình viêm này được kiểm soát chặt đẹp và chỉ giới hạn ở những khu vực nhiễm virus. Nhưng đôi khi, hệ miễn nhiễm bị rối và cho tế bào tiêu diệt bất cứ thứ gì trên đường đi, bao gồm cả mô khỏe mạnh. Qua đó, phản ứng miễn nhiễm gây ra nhiều thương tổn hơn. Càng nhiều mảnh vụn bịt kín phổi, khiến tình trạng viêm phổi nặng hơn.
Ở tuổi ba, tổn thương phổi nối gia tăng, có thể gây suy hô hấp. Ngay cả khi không tử vong, một số bệnh nhân sống sót bị thương tổn phổi vĩnh viễn. Theo WHO, SARS tạo ra những lỗ ở phổi, khiến bề mặt phổi trông như tổ ong. tổn thương này cũng xuất hiện ở phổi của người nhiễm nCoV.
Các lỗ này nhiều khả năng được tạo ra bởi phản ứng thái quá của hệ miễn nhiễm, gây sẹo làm xơ cứng phổi. Bệnh nhân thường phải dùng máy thở để tương trợ hô hấp. Trong khi đó, tình trạng viêm cũng làm màng giữa phế nang và huyết quản trở thành dễ thấm hơn, làm chất lỏng ứ trong phổi và ảnh hưởng tới khả năng cung cấp oxy cho máu. "Trong những trường hợp nặng, về căn bản phổi của bạn bị ngập dịch lỏng và bạn không thể thở được. Đó là lý do mọi người tử vong", Frieman nói.
Sau dịch SARS, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vắng dịch bệnh này thường tiến công phổi trong ba tuổi, quá trình nhân lên của virus, phản ứng quá mức của hệ miễn nhiễm và thương tổn phổi. Không phải mọi bệnh nhân đều qua cả ba thời đoạn. Trên thực tế, chỉ có 25% bệnh nhân SARS bị suy hô hấp, dấu hiệu đặc trưng của các ca bệnh nặng. Theo dữ liệu ban sơ, Covid-19 gây ra triệu chứng nhẹ cho khoảng 82% số ca nhiễm, trong khi tình trạng của số còn lại rất nặng hoặc nguy ngập.
bao tử
Theo Anna Suk-Fong Lok, phó hiệu trưởng nghiên cứu lâm sàng ở Trường Y của Đại học Michigan, khi bất kỳ virus nào xâm nhập vào cơ thể, chúng sẽ lớp tế bào với lối vào hợp, đó là những protein ở bên ngoài tế bào gọi là thụ thể. Nếu virus tìm thấy thụ thể cân xứng, chúng có thể thâm nhập vào tế bào. Một số virus khá kén chọn, nhưng những virus khác tứ tung hơn.
Hai nghiên cứu ban bố trên tạp chí New England Journal of Medicine và medRxiv trên 1.099 bệnh nhân cũng phát hiện nCoV ở mẫu phân, chỉ ra virus có thể lây lan qua phân người. Nhưng kết quả này không phải kết luận chung cục. "Chúng ta chưa biết liệu việc lây nhiễm qua phân có xảy ra ở nCoV hay không. Nhưng rõ ràng nó có ở trong phân và những triệu chứng đường ruột ở bệnh nhân có can dự tới điều này", Frieman nói.
Trong dịch SARS và MERS, gần 1/4 bệnh nhân bị ỉa chảy, một đặc điểm đáng lưu ý của virus corona truyền từ động vật sang người. Nhưng Frieman cho biết chưa rõ các triệu chứng đường ruột có đóng vai trò quan yếu trong đợt bùng phát dịch mới nhất hay không bởi các ca ỉa chảy và đau bụng rất hiếm. Tại sao virus gây bệnh hô hấp lại ảnh hưởng tới ruột?
Cả virus gây dịch SARS và MERS đều có thể tiếp cận tế bào trong ruột non và đại tràng, lây truyền mạnh ở đường tiêu hóa, gây thương tổn hoặc rò rỉ dịch dẫn tới tiêu chảy. Nhưng theo Frieman, các nhà nghiên cứu chưa rõ nCoV có hoạt động rưa rứa hay không. Họ cho rằng nCoV sử dụng cùng loại thụ thể như SARS, và thụ thể này cũng có trong phổi và ruột non.
Gan
Anna Suk-Fong Lok, Phó hiệu trưởng khoa nghiên cứu lâm sàng tại Đại học Y, Đại học Michigan, cho biết, khi virus đi vào mạch máu, chúng có thể bơi tới bất kỳ bộ phận nào của cơ thể. Gan là cơ quan có nhiều huyết quản nên virus corona có thể dễ dàng tiến vào gan.
Gan làm việc thật lực để đảm bảo thân hoạt động thường nhật. Nhiệm vụ chính của nó là xử lý máu sau khi rời khỏi ruột, lọc độc tố và tạo ra dưỡng chất mà thân thể dùng được. Gan cũng tiết ra mật giúp ruột non phân hủy chất béo. Ngoài ra, gan còn chứa enzyme giúp xúc tiến phản ứng hóa học trong cơ thể.
Lok giảng giải ở cơ thể người thường nhật, tế bào gan liền tù tù chết và giải phóng enzyme vào huyết quản. Cơ quan đa chức năng này sau đó mau chóng tái tạo tế bào mới và tiếp hoạt động. Nhờ quá trình tái hiện, gan có thể chịu nhiều tổn thương.
Khi lượng enzyme trong máu cao bất thường, đặc điểm phổ quát ở bệnh nhân mắc SARS và MERS, đó là dấu hiệu báo động. Đó có thể là thương tổn nhẹ mà gan có thể chóng vánh phục hồi hoặc tình trạng nghiêm trọng hơn như suy gan.
Theo Lok, các nhà khoa học chưa hiểu rõ hoàn toàn cách virus gây bệnh hô hấp hoạt động ở gan. Virus có thể truyền nhiễm trực tiếp sang gan, nhân lên và tiêu diệt tế bào, hoặc tế bào có thể chịu tổn thương khó lường trước khi phản ứng miễn nhiễm của thân đối với virus gây viêm nặng ở gan.
Dù theo cách nào, suy gan chưa bao giờ được ghi nhận là nguyên nhân gây tử vong duy nhất ở bệnh nhân SARS. "Khi gan suy yếu, thông thường bệnh nhân còn có vấn đề ở phổi và thận. Lúc này, đó là sự truyền nhiễm mang tính hệ thống", Lok san sẻ.
Thận
Thận cũng có thể bị ảnh hưởng bởi virus corona. 6% bệnh nhân SARS và 25% bệnh nhân MERS bị suy thận cấp tính. Nghiên cứu chỉ ra nCoV cũng gây thương tổn tương tự. Đây là tổn thương khá ít gặp ở bệnh hô hấp do virus corona nhưng có thể gây chết người. 91,7% bệnh nhân SARS bị suy thận cấp tính tử vong, theo nghiên cứu năm 2005 trên tùng san Kidney International.
Giống như gan, thận hoạt động như bộ máy lọc máu. Mỗi quả thận chứa khoảng 800.000 đơn vị cấu trúc - chức năng gọi là nephron. Những nephron gồm hai thành phần là tiểu cầu thận giúp lọc máu và tiểu quản giúp đưa máu đã lọc trở lại thân thể hoặc tống chất thải xuống bọng đái dưới dạng nước tiểu. Tiểu quản thận chừng như chịu tác động nhiều nhất từ các virus corona truyền từ động vật sang người. Sau dịch SARS, WHO báo cáo tìm thấy virus ở tiểu quản thận.
Việc phát hiện virus ở tiểu quản không hiếm gặp nếu virus có trong mạch máu, theo Kar Neng Lai, giáo sư danh dự ở Đại học Hong Kong kiêm thầy thuốc chuyên khoa thận ở Viện điều dưỡng và Bệnh viện Hong Kong. Khi thận liên tục lọc máu, thỉnh thoảng tế bào tiểu quản có thể xúc tiếp với virus và gây tổn thương nhẹ.
Tuy nhiên, thương tổn đó có thể đe dọa tính mệnh nếu virus xâm nhập vào tế bào và bắt đầu nhân lên. Lai, thành viên của nhóm nghiên cứu đầu tiên vắng về dịch SARS và tác giả của nghiên cứu trên tập san Kidney International, cho biết không có bằng cớ virus SARS nhân lên ở thận. Phát hiện chỉ ra tổn thương suy thận cấp tính ở bệnh nhân SARS có thể do hàng loạt duyên do, bao gồm áp huyết thấp, nhiễm trùng, thuốc hoặc rối loạn đàm luận chất.
An Khang (Theo National Geographic )
0 nhận xét:
Đăng nhận xét